Niepełnosprawność nie jest wyrokiem. Szczególnie obecnie, kiedy w społeczeństwie wzrasta świadomość, że niepełnosprawny to taki sam człowiek jak i w pełni sprawny. Jednak diagnoza świadcząca o niepełnosprawności dziecka, jest dla rodziców druzgocąca. Musi minąć wiele czasu, gdy przywykną do myśli, że ich dziecko może nigdy nie być takie jak inne i będzie wymagało ich ciągłej opieki i wzmożonej uwagi. U znacznej liczby dzieci wykazujących niewielkie zaburzenia, wczesna pomoc może doprowadzić do całkowitego wyleczenia. Dzieci, których rozwój jest poważniej zaburzony, mają szansę na uruchomienie całego ich pozytywnego potencjału. Dlatego rodzice powinni dążyć do tego, aby ich dzieci miały możliwość uczęszczania najpierw na zajęcia wczesnego wspomagania, a potem do specjalnego przedszkola i szkół, gdzie obok nauki, będzie mogło korzystać z rehabilitacji.
Pierwsze niepokojące objawy mogą pokazać się już u noworodka. Zaniepokoić rodziców powinien nadmierny płacz malucha,, trudnościach z zasypianiem lub zaburzenia odruchu ssania. Nieuzasadniony płacz lub krzyk może być objawem podrażnienia ośrodkowego układu nerwowego. Może o tym świadczyć również lęk podczas kąpieli lub zmiany pozycji. Niepokoić powinna też zbyt mała ilość snu na dobę, trudności w uspokojeniu dziecka i płytki sen oraz łatwe wybudzanie się ze snu. Kolejne powody do niepokoju to: brak zainteresowania ludzką twarzą, kontaktu wzrokowego, słabe reakcje na bodźce słuchowe i mała ruchliwość dziecka. Natomiast drżenia kończyn lub bródki, drgawki, asymetryczne ułożenie i zachowania sugerujące większą swobodę ruchów jednej rączki czy jednej nóżki w stosunku do drugiej, to już powód do wizyty u neurologa.
Gdy w rodzinie rodzi się dziecko, każdy się cieszy i obserwuje jego rozwój. Warto wiedzieć, w jakim tempie powinno rozwijać się dziecko i co powinno umieć w danym wieku. Gdy obserwujemy jakieś niepokojące zachowania i uważamy, że nasze dziecko powinno już pewne umiejętności nabyć a ma z tym trudności, warto udać się do lekarza, którzy poradzi gdzie skierować kolejne kroki. Specjalista może zalecić rehabilitację, ale może też stwierdzić, że można z rehabilitacją jeszcze poczekać. Doświadczenie pokazuje, że warto udać się po poradę do jeszcze jednego specjalisty i nie przestawać równocześnie obserwować swojej pociechy. Bowiem przegapienie momentu właściwego do rozpoczęcia rehabilitacji może być karygodnym błędem i zaprzepaścić szanse dziecka na rozwój. Rodzice najmłodszych niepełnosprawnych mogą liczyć na zajęcia z wczesnego wspomagania, z których warto skorzystać.
Integracja sensoryczna to nic innego, jak uczenie się przez zmysły. Często jest ona stosowana u dzieci niepełnosprawnych. Najbardziej znane nam zmysły to: dotyk, wzrok, słuch, smak i powonienie. Już w łonie matki odbywa się pierwsza, naturalna stymulacja zmysłowa, a zdrowe dziecko po narodzinach przygotowane jest na odbiór nowych wrażeń dotykowych, słuchowych i wzrokowych. Aby zmysły się rozwijały, musza być odpowiednio stymulowane przez całe życie. Jednak końcową fazą integracji sensorycznej jest wiek około 5-6 roku życia. Bywa jednak, że w czasie ciąży lub porodu jest ten rozwój zakłócony, lub później zostaje przerwany. Dzieci mogą nie tolerować ruchu, mogą mieć zaburzenia równowagi, opóźnienie rozwoju mowy, kłopoty ze snem, czy trudnościach w nauce czytania i pisania. Wtedy potrzebna jest integracja sensoryczna.
Niepełnosprawne dzieci mają możliwość wyjazdów wraz z rodzicami na turnusy rehabilitacyjne do specjalnych ośrodków w górach, nad morzem czy do miejscowości uzdrowiskowych. Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych pokrywa prawie całkowity koszt takiego turnusu. Zarówno rodzic, jak i dziecko, mają tam zapewniony wypoczynek, a dziecko ponadto korzysta ze specjalnie dla niego przystosowanych zajęć rehabilitacyjnych. To doskonały sposób na integrację niepełnosprawnych dzieci i ich rodziców. Mamy poznają się, rozmawiają, uczą się od siebie nawzajem wielu rzeczy, a przede wszystkim nie czują się wyobcowane dlatego, że mają niepełnosprawne dziecko. Integracja dzieci niepełnosprawnych i ich rodzin jest bardzo ważna, a takie wspólne wyjazdy sprzyjają integracji, a nawet nawiązywaniu przyjaźni.
Nauka w specjalnym gimnazjum polega na praktycznym nabywaniu pewnych umiejętności. Indywidualne programy tworzone dla uczniów są nastawione przede wszystkim na zajęcia przygotowujące do życia. Uczniowie wychodzą do sklepu na zakupy i przygotowują sobie śniadania. Uczą się czynności, które pozwolą im się trochę usamodzielnić i lepiej radzić sobie w życiu po uzyskaniu pełnoletniości. Gdy ośrodek dysponuje internatem, z pożytkiem jest gdy gimnazjaliści z niego korzystają. Wprawdzie traktuje się go jako miejsce odpoczynku uczniów po zajęciach w szkole, jednak jest to zupełnie inne funkcjonowanie niż w domu. Przez cały czas jest tam prowadzona rewalidacja, czyli usprawnianie wszystkich zaburzonych czynności. Jest to czas wolny, ale zorganizowany i pod opieką. Wychowankowie chodzą na basen, spacery, wykonują prace plastyczne, wspólnie też przygotowują sobie kolację.
Klasy w szkołach specjalnych są zupełnie inne niż w zwykłej szkole. Uczniowie podstawówek i gimnazjów w specjalnych ośrodkach, spędzają w szkole kilka godzin dziennie i uczą się tam, ale nie zwykłych szkolnych przedmiotów. Zajęcia są dostosowane do potrzeb dzieci niepełnosprawnych. Nie uczą się one mnożenia czy rozwiązywania działań matematycznych, ale na przykład liczenia pieniędzy – praktycznych rzeczy, które pozwolą im się odnaleźć w społeczeństwie. Nie przypadkiem klasy dla dzieci z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym i znacznym są nazywane „klasami życia”. Ich uczniowie nabywają tam bowiem inną wiedzę niż ich pełnosprawni rówieśnicy. Uczą się ubierać, wiązać sznurówki. Poznają pory roku, nazwy dni tygodnia i uczą się rozpoznawać czas. Uczą się tyle, ile są w stanie się nauczyć, a pedagodzy często monitorują ich postępy.
W szkołach podstawowych w specjalnych ośrodkach szkolno – wychowawczych dzieci uczą się najprostszych czynności potrzebnych do życia. Takie szkoły nie są liczne, a klasy liczą po kilka osób. W zasadzie to nie są typowe klasy. Uczniowie w różnym wieku są pogrupowani w oddziały, pod względem ich niepełnosprawności. Szkoła w ośrodku znacznie różni się od typowej podstawówki. Przede wszystkim tym, że realizuje się w niej podstawę programową dla dzieci z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym i znacznym. Nie jest to nauczanie przedmiotowe, ale pogrupowane w bloki. Ma na celu poznawanie środowiska i funkcjonowania w nim. Bardzo ważną rolę w edukacji uczniów odgrywa plastyka i technika, które służą usprawnianiu zaburzonych funkcji. Uczniowie mają religię, wychowanie fizyczne i korzystają z zajęć komputerowych.
Wielu rodzicom trudno zdecydować się na posłanie dziecka do specjalnego przedszkola. I choć zdają sobie sprawę z niepełnosprawności swojej pociechy, chętnie widzieliby ją w zwykłym, samorządowym przedszkolu. Jednak trzeba zdać sobie sprawę z tego, że zapisując dziecko do normalnego przedszkola, robimy mu krzywdę. Pomijając sprawę tego, że inne dzieci różnie mogą reagować na dziecko z pewnymi trudnościami, warto pomyśleć o tym, ze nie będzie ono nadążało w pewnych sytuacjach za swoimi zdrowymi rówieśnikami, a przez to może czuć się od nich gorsze. Ponadto, nie będzie tam dziecko miało właściwej opieki. Oddziały przedszkolne przeważnie są liczne, a opiekunów tylko dwóch. Natomiast w przedszkolu specjalnym w oddziale jest tylko kilkoro dzieci, które zawsze są pod opieką wykwalifikowanych do opieki nad niepełnosprawnymi dziećmi, specjalistów.
W Specjalnych Ośrodkach Wychowawczych dla dzieci niepełnosprawnych, oprócz edukacji, stosuje się wiele różnorodnych terapii wspomagających ich rozwój. Nie ma tam typowych lekcji i przerw jak w zwykłej szkole, a tok zajęć i czas nauki dostosowany jest do indywidualnych możliwości dzieci. Wychowankowie placówek maja do dyspozycji wielu opiekunów i są objęci specjalistycznymi formami rewalidacji indywidualnej i grupowej oraz różnymi formami terapii. Korzystają z muzykoterapii, czyli leczenia poprzez muzykę, jej słuchanie i odtwarzanie, dogoterapii, polegającej na zabawach i przytulaniu się do psa, znanej chyba wszystkim hipoterapii, gdzie dziecko jeździ konno, hydroterapii – leczeniu wodą i artreterapii – nowej metodzie, polegającej na leczeniu poprzez sztukę, malowaniu, rysowaniu, które usprawnia manualnie.